Historia Instytutu

dr Wojciech Klimski

dr Marcin Choczyński

 

W połowie 1954 roku Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego – narzucając uczelniom w Polsce nowy ład polityczny w postaci socjalizmu - przygotowało plan usunięcia Wydziałów Teologicznych z Uniwersytetu Jagiellońskiego i z Uniwersytetu Warszawskiego celem utworzenia jednej, samodzielnej, wyższej, państwowej placówki badawczej Akademii Teologicznej (Mandziuk 1999: 11). W czasie prac nad statutem nowej uczelni zmieniono także nazwę na Akademia Teologii Katolickiej. To wyodrębnienie  i połączenie wydziałów teologicznych nie było skutkiem troski o rozwój Akademii (Bartnicki 1999: 7).

Dnia 22 XI 1954 roku odbyła się inauguracja pierwszego roku akademickiego, a  na stanowisko rektora został powołany ks. prof. dr hab. Jan Czuj (Mandziuk 1999: 17). Strukturę wewnętrzną ówczesnej Akademii Teologii Katolickiej konstytuowało 31 katedr zebranych w trzech wydziałach: Wydziale Teologicznym (17 katedr), Prawa Kanonicznego (8 katedr) i Filozofii Chrześcijańskiej (6 katedr). Zarówno ten sposób zorganizowania uczelni, jak i „ustawienie działalności wszystkich fakultetów przede wszystkim na rozwijanie na wysokim poziomie właściwych im specjalizacji (z wyjątkiem teologii ogólnej) umożliwiło lepszą organizację dydaktyki i pobudziło kadry naukowe do bardziej intensywnej pracy naukowej” (Wyczawski 1976: 18).

Ostatnim rokiem akademickim Akademii Teologii Katolickiej jest rok 1998/1999. Następny to już pierwszy rok akademicki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej 30 IX 1999 roku podpisuje ustawę o Utworzeniu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wchodzi ona w życie 1 X tegoż roku (Kaczmarski 2000: 157). Pierwszym rektorem zostaje ks. prof. dr hab. Roman Bartnicki. W roku akademickim 1999/2000 Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego posiada sześć wydziałów: Wydział Teologiczny, Wydział Prawa Kanonicznego, Wydział Filozofii Chrześcijańskiej, Wydział Nauk Historycznych i Społecznych, Wydział Prawa i Wydział Nauk Humanistycznych. Obecnie strukturę UKSW tworzą: Wydział Teologiczny, Wydział Prawa Kanonicznego, Wydział Filozofii Chrześcijańskiej, Wydział Nauk Historycznych i Społecznych, Wydział Prawa, Wydział Nauk Humanistycznych i Wydział Matematyczno-Przyrodniczy. Szkoła Nauk Ścisłych.

Geneza Instytutu Socjologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Socjologia na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego ma półwieczną tradycję, a dokładnie jest tu uprawiana od 49 lat. W październiku 1966 roku na Wydziale Teologicznym Akademii Teologii Katolickiej wprowadzono wykład i seminarium magisterskie z socjologii religii. „Równocześnie Akademia wystąpiła do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego o utworzenie  Katedry Socjologii Religii. W 1968 r.  decyzją Rady Wydziału powołano Zakład i zaczęła funkcjonować specjalizacja socjologii religii” (Święcicki 1976: 207). W jej ramach istniało również seminarium doktoranckie. Ta specjalizacja należała do kierunku teologii praktycznej, który funkcjonował w ramach Wydziału Teologicznego (Mandziuk 1999: 23). Pierwszym pracownikiem naukowym zapoczątkowującym i rozwijającym specjalizację socjologii religii był prof. dr hab. Andrzej Święcicki. Również w latach 70. i 80. był on kuratorem specjalizacji socjologii religii, która - w tym okresie - posiadała jedną katedrę nauk socjologicznych - Katedrę Socjologii Religii. Przy czym należy pamiętać, że do roku 1982 dokumenty ATK mówią o specjalizacji socjologii religii. Natomiast od roku akademickiego 1982/1983 podają, że w ramach Sekcji Nauk Społecznych jest kierunek socjologii religii i kierunek katolickiej nauki społecznej (Akademia Teologii Katolickiej 1982: 27). Dnia 16 czerwca 1987 roku minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał zarządzenie na mocy, którego z Wydziału Teologicznego wyodrębniony został Wydział Kościelnych Nauk Historycznych i Społecznych (WKNHiS) (Mandziuk 1999: 48). Nowy, czwarty wydział Akademii posiadał 16 katedr, a wśród nich była Katedra Socjologii Religii (Akademia Teologii Katolickiej 1987: 373). Ona to, pod koniec lat 80. stanowiła rdzeń kierunku socjologii religii, a ten współtworzył Sekcję Nauk Społecznych (Akademia Teologii Katolickiej 1988: 39)  Wydziału Kościelnych Nauk Historycznych i Społecznych.

W roku 1990 kierownikiem specjalności socjologii religii i Katedry Socjologii Religii został ks. prof. dr hab. Witold Zdaniewicz SAC (Adamczuk 1999: 18). W latach 90. nastąpił dalszy rozwój specjalności socjologii religii. Jego wyrazem tego było zwiększenie liczby katedr, a to wiązało się z zatrudnieniem nowych pracowników i poszerzeniem oferty naukowo-dydaktycznej. Kroniki WKNHiS notują, że w roku 1994 istnieją cztery katedry na specjalności socjologia religii: Katedra Socjologii Religii, Katedra Teorii Małych Struktur (Mikrosocjologii), Katedra Historii Myśli Socjologicznej i Katedra Metodologii Badań Socjologicznych. W roku 1996 zostaje dodatkowo powołana Katedra Socjologii Kultury. Należy zaznaczyć, że w latach 90. zostaje przeprowadzonych kilka zmian na „czwartym wydziale”. W odniesieniu do opisywanej specjalności, przejawiają się one w ten sposób, że zmienia się w poszczególnych latach wewnętrzna struktura kierunków (a więc też ich nazwy), na których funkcjonuje specjalność socjologii religii. I tak, w 1992 roku specjalność socjologii religii jest na kierunku nauk społecznych (Akademia Teologii Katolickiej 1992: 42), następnie na kierunku politologii i nauk społecznych (1994 rok), a w 1997 roku, znów na kierunku nauk społecznych (Akademia Teologii Katolickiej 1997: 55). Rok 1998 to kolejna reorganizacja prowadząca do tego, że na kierunku politologii i nauk społecznych jest specjalność socjologia (Akademia Teologii Katolickiej 1998: 67). Powstanie Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, generuje dalsze przekształcenia. W pierwszym roku akademickim nowego uniwersytetu istnieje sekcja socjologii struktur społecznych. Współtworzy ona kierunek politologii w Instytucie Politologii. Jej kierownikiem jest ks. prof. dr hab. Witold Zdaniewicz SAC i posiada ona pięć, wspomnianych, katedr (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2000: 84).  Trzeba zaznaczyć, że zmiany zachodzące - w ciągu lat 90. - w strukturze wewnętrznej „czwartego wydziału” i poszerzenie jego palety badawczo-dydaktycznej,  wprowadziło konieczność zmiany dotychczasowej nazwy tego wydziału na Wydział Nauk Historycznych i Społecznych (WNHiS).

Od roku akademickiego 2000/2001 kierownikiem sekcji socjologii struktur społecznych jest ks. prof. dr hab. Władysław Majkowski SCJ. W pierwszych latach swej działalności podejmuje starania, zmierzające do utworzenia kierunku socjologii. Zmiana jakości kształcenia pozwala Senatowi UKSW podjąć decyzję o utworzeniu z dniem 1 września 2001 roku kierunku studiów socjologia (uchwała nr 28/2000) (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2001: 75). W kolejnym roku Senat uczelni podejmuje uchwałę w sprawie utworzenia, z dniem 1 października 2002 roku, Instytutu Socjologii (uchwała nr 25/2002) (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2002: 185). Wcześniej, bo w 2000 roku Senat podjął uchwałę o utworzeniu z dniem 1 października 2001 roku zaocznych studiów magisterskich na kierunku socjologia (uchwała nr 37/2000). Wszystkie trzy postanowienia Senatu znalazły „prawną aprobatę” ówczesnego Ministra Szkolnictwa Wyższego, dzięki czemu władze uczelni mogły je zrealizować w zamierzonym przez siebie czasie. Dalsze konsekwencje tych przemian znajdowały wyraz w nowej ofercie naukowo-dydaktycznej IS UKSW.

Obecnie Wydział Nauk Historycznych i Społecznych posiada pięć instytutów, a jednym z nich jest Instytut Socjologii, który prowadzi trzy kierunki studiów w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym: socjologię (studia I, II i III stopnia), ekonomię (studia I stopnia) oraz pracę socjalną (studia I stopnia). Planowane jest uruchomienie II stopnia na kierunkach ekonomia i praca socjalna. Struktura Instytutu Socjologii przedstawia się następująco: na kierunku socjologia: Katedra Socjologii Ogólnej (Zakłady Socjologii Rodziny oraz Socjologii Edukacji i Wychowania), Katedra Myśli Społecznej, Katedra Metodologii Badań i Analiz Socjologicznych (Zakłady Statystyki i Demografii oraz Metod Badawczych i Ewaluacji), Katedra Socjologii Religii (Zakłady Badań nad Kulturą oraz Katolickiej Nauki Społecznej), samodzielne zakłady naukowe: Zakład Grup Etnicznych i Regionalizmu, Zakład Socjologii Pracy i Organizacji; na kierunku ekonomia: Zakład Mikroekonomii, Makroekonomii i Rozwoju Społeczno-Gospodarczego, Zakład Metod Matematycznych, Zarządzania i Prawa; na kierunku praca socjalna: Katedra Teorii i Metod Pracy Socjalnej (Zakłady Pomocy i Profilaktyki Społecznej, Gerontologii Społecznej). Kierunek Ekonomia został uruchomiony na początku roku akademickiego 2011/12 i od 2014 r. posiada już pierwszych absolwentów. Warto zaznaczyć, że kierunek ten zapoczątkował swoją działalność dzięki staraniom dra Leszka Bullera, którego ówczesny Rektor UKSW, ks. prof. dr hab. Henryk Skorowski ustanowił Pełnomocnikiem ds. utworzenia nowego Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania. Ekonomia w Instytucie Socjologii, mimo krótkiego stażu, odznacza się dobrą jakością kształcenia i wysokim prestiżem, co widoczne jest w liczbie kandydatów ubiegających się o miejsce na tym kierunku i ogólnie rozmiarami rekrutacji. Kierunek Praca socjalna również został uruchomiony w Instytucie Socjologii na początku roku akademickiego 2011/12. Kierunek ten uzyskuje bardzo dobre oceny interesariuszy zewnętrznych, co poświadczone jest dużą liczbą pozytywnych opinii, m.in. ze strony Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej,  Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej czy też Caritas Archidiecezji Warszawskiej, które w nadsyłanych pismach podkreślają dobre przygotowanie merytoryczne przyszłych pracowników socjalnych oraz organizowanie dużej ilości zajęć praktycznych.             

Mówiąc o dalszym rozwoju specjalności socjologii religii na ATK, który istniał w latach 90. trzeba pamiętać także o podjętej - w tym okresie i trwającej po dziś dzień - współpracy między ATK i Głównym Urzędem Statystycznym. Ta współpraca zaistniała i rozwinęła się dzięki staraniom i inicjatywie ks. prof. dr hab. Witolda Zdaniewicza SAC. Jej początki sięgają 1991 roku.

Historia socjologii na UKSW notuje trzech kolejnych kierowników tej specjalności. Pierwszym z nich był prof. dr hab. Andrzej Święcicki. Funkcję kierownika specjalności pełnił w latach 1966 – 1985. On to rozpoczynał i rozwijał specjalizację socjologii religii. Swoje zainteresowania naukowe ogniskował wokół społecznych i gospodarczych aspektów alkoholizmu, katolickiej nauki społecznej oraz socjologii religii (Leksykon socjologii religii 2004). Jest autorem m.in.: Alkohol. Zagadnienia polityki społecznej, Warszawa 1968, 1977 (wyd. 2).; Podstawowe wiadomości o alkoholu i alkoholizmie, Warszawa 1983.; Mojżesz myśliciel, Warszawa 2003.

Następnie, pieczę nad socjologią na ATK przejął ks. prof. dr hab. Witold Zdaniewicz SAC. Był kierownikiem opisywanej specjalności w latach 1990 – 2000. Specjalizuje się w socjologii religii, katolickiej nauce społecznej, teologii pastoralnej, metodologii badań socjologicznych i badaniach opinii publicznej. Szczególnie interesują go zagadnienia związane z socjologią powołań kapłańskich, zakonnych, wartościami religijno-moralnymi młodzieży, religijnością społeczeństwa polskiego, statystyką Kościoła katolickiego. Pod jego redakcją ukazały się  m.in.: Kościół katolicki na początku trzeciego tysiąclecia w opinii Polaków, (współredakcja)  Warszawa 2004.; Młodzież Warszawy – pokolenie pontyfikatu Jana Pawła II, (współredakcja) Warszawa 2005.; Religia – Kościół – Społeczeństwo, (współredakcja) Warszawa 2006 (Leksykon socjologii religii 2004).   

W 2000 roku kierownikiem Sekcji Struktur Społecznych zostaje ks. prof. dr hab. Władysław Majkowski SCJ. Od 2001 roku jest on dyrektorem kierunku socjologii, a od 2002 roku dyrektorem Instytutu Socjologii UKSW. Ponadto kierował Katedrą Socjologii Ogólnej i Katedrą Klasycznych Teorii Socjologicznych. Specjalizuje się w socjologii rodziny. W swoich badaniach podejmuje zagadnienia związane z charakterystyką polskiej rodziny, jej przemianami i czynnikami ją dezintegrującymi. Jest autorem publikacji naukowych m. in.: People's Poland: patterns of social inequality and conflict, Londyn 1985; Czynniki dezintegracji współczesnej rodziny polskiej: studium socjologiczne, Kraków 1997; Rodzina polska u progu trzeciego tysiąclecia: materiały z sympozjum zorganizowanego przez Instytut Socjologii, (redaktor) Warszawa 2003.

W latach 2009-2012 Dyrektorem Instytutu Socjologii UKSW był ks. dr hab. Tadeusz Bąk, prof. UKSW (Wicedyrektor: ks. dr hab. Tadeusz Mierzwa, prof. UKSW). Natomiast od 2012 r. Dyrektorem został ks. prof. zw. dr hab. Sławomir H. Zaręba, który wyznaczył sobie ambitne cele podniesienia jakości kształcenia oraz dążenia do kształtowania środowiska i szkoły socjologicznej, bazującej na wieloletniej obecności nauk społecznych na ATK/UKSW. Z tego też względu podjęto szereg reform zmierzających do urzeczywistnienia owych celów. Oprócz nowego kierownictwa Instytutu (Wicedyrektor – ks. dr Artur Wysocki, następnie dr Marcin Zarzecki, Kierownik Studiów Niestacjonarnych – dr hab. Rafał Wiśniewski, Kierownik Studiów Doktoranckich – dr hab. Krzysztof Wielecki, prof. UKSW) funkcje naukowo-organizacyjne zostały przydzielone koordynatorom poszczególnych kierunków (Socjologia – dr Marcin Zarzecki, Ekonomia – dr inż. Piotr Komorowski, Praca socjalna – dr hab. Joanna Truszkowska). Odtworzono również działalność Sekretariatu Instytutu Socjologii oraz unowocześniono stronę internetową, będącą odtąd skarbnicą wiedzy na temat działalności samego Instytutu. Podjęto również zakupy nowych urządzeń elektronicznych na potrzeby Sekretariatu oraz wzbogacono wyposażenie pokoi dydaktycznych, których liczbę zwiększono, ze względu na rozwój samej struktury Instytutu. Sale dydaktyczne wciąż doposażone są w nowe narzędzia naukowe, dokonuje się akredytacji programów statystycznych niezbędnych w dzisiejszej analizie danych. Instytut Socjologii wzbogacił się również o nową salę laboratoryjną, służącą do ćwiczeń w ramach technik badań jakościowych (m.in. fokus, panel). Działania takie są wyrazem zapotrzebowania na przejrzystość struktury administracyjnej, która potrafi funkcjonalnie organizować proces dydaktyczny w Instytucie Socjologii.

Na początku roku akademickiego 2016/17 Rada Instytutu Socjologii wybrała w głosowaniu tajnym nowe władze Instytutu na kadencję 2016-2020. Nowym Dyrektorem został wybrany dr hab. Rafał Wiśniewski, Zastępcami zostali mianowani dr Izabela Bukalska (koordynator kierunku Socjologia) oraz dr inż. Piotr Komorowski (koordynator kierunku Ekonomia). Na swoich stanowiskach pozostali dr hab. Joanna Truszkowska (koordynator kierunku Praca socjalna) oraz dr hab. Krzysztof Wielecki, prof. UKSW (Kierownik Studiów Doktoranckich). Wybór został zatwierdzony przez Radę Wydziału. Warto zaznaczyć, że dotychczasowy Dyrektor Instytutu, ks. prof. zw. dr hab. Sławomir H. Zaręba został wybrany Dziekanem Wydziału Nauk Historycznych i Społecznych na kadencję 2016-2020. Nowe kierownictwo Instytutu opowiedziało się za kontynuacją działań podjętych przez poprzednie władze, które ogniskują się na dalszej specjalizacji i profesjonalizacji nauczanych treści dydaktycznych oraz podejmowaniu aktywności naukowej i projektowej. Głównym celem jest w tym wypadku stały postęp w parametryzacji Instytutu na tle innych jednostek naukowych. Dodatkowo Instytut Socjologii UKSW jest tym miejscem, gdzie aktywnie poszukuje się nowych wymiarów nauk społecznych, co uwidocznione jest m.in. w liczbie inicjatyw podejmowanych przez pracowników (m.in. organizacja konferencji i sympozjów naukowych, przeprowadzanie badań empirycznych).    

W swojej bieżącej działalności Instytut koncentruje się zarówno na publikowaniu (katalog pozycji autorstwa pracowników Instytutu dostępny jest na stronie internetowej), jak również organizowaniu krajowych i międzynarodowych konferencji i sympozjów naukowych. Instytut ponadto współpracuje z krajowymi ośrodkami myśli socjologicznej, a zwłaszcza z Polskim Towarzystwem Socjologicznym oraz Polską Akademią Nauk. Wyrazem tej współpracy jest m.in. współorganizowanie wydarzeń takich jak zjazd Sekcji Socjologii Religii PTS (maj 2015), czy I Ogólnopolski Kongres Miast i Obszarów Rustykalnych (kwiecień 2015). Warto też zaznaczyć obecność pracowników Instytutu Socjologii UKSW we władzach innych instytucji naukowych, m.in. w Zarządzie Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (dr hab. Rafał Wiśniewski), Komisji Rewizyjnej Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (dr Olga Kotowska-Wójcik, dr Tomasz M. Korczyński) czy w Zarządzie Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego (dr Marcin Zarzecki).  

W ostatnim czasie w Instytucie Socjologii UKSW podejmowanych jest szereg inicjatyw mających na celu doskonalenie oferty dydaktycznej oraz podniesienie jego prestiżu w polskim środowisku naukowym. Należy tutaj odnotować na pewno podpisanie umowy ramowej o partnerstwie strategicznym i współpracy z koncernem GfK w dniu 9 maja 2014 r. Uniwersytet reprezentowali Rektor UKSW Jego Magnificencja ks. prof. zw. dr hab. Stanisław Dziekoński, dyrektor Instytutu Socjologii ks. prof. zw. dr hab. Sławomir H. Zaręba oraz pracownicy Instytutu - dr Rafał Wiśniewski i dr Marcin Zarzecki. Po stronie koncernu umowę sygnowała Pani Agnieszka Sora – Członek Zarządu, w obecności Pani Dyrektor Katarzyny Żakowskiej i Pani Dyrektor Sylwii Nowak. GfK jest globalnym koncernem badawczym, posiadającym filie w ponad 100 krajach na 5 kontynentach. W światowym rankingu koncernów w sektorze Badania i Rozwój znajduje się na 4 miejscu na świecie. Umowa umożliwi kooperację w zakresie przedsięwzięć badawczych i analitycznych między zespołami GfK i Instytutu Socjologii.

Instytut Socjologii UKSW odznacza się dużą aktywnością konferencyjną, co widać na przykładzie organizowanych konferencji/sympozjów naukowych. Na kierunku Socjologia od roku akademickiego 2012/13 zostały zorganizowane następujące konferencje: „Kultury kontestacji – dziedzictwo kontrkultury i nowe ruchy społecznego sprzeciwu” (20-21.11.2013), „Oblicza nierówności społecznych” (27.11.2013), „Rola organizacji trzeciosektorowych w rozwoju lokalnym – z doświadczeń badań socjologicznych nad społecznościami lokalnymi” (11.12.2013), „Coolturalna Warszawa. Europejska Noc Muzeów 2013” (19.12.2013), „Chrześcijanin jako obywatel i przedsiębiorca. Katolicka Nauka Społeczna wobec współczesnych wyzwań” (26.03.2014), „Kobieta w nauce” (08.05.2014), „From diffusion of practices to practices of diffusion. Workshop on the circulation of ideas, procedures and regulations in culture, law and economy” (12-13.05.2014), „Praca dla wybranych? Ogólnopolska konferencja naukowa” (15-16.05.2014), „Dialog międzykulturowy we współczesnym świecie” (15.10.2014), „Czy przedsiębiorczość jest etyczna? Paradoksy i dylematy polskiego kapitalizmu” (14.01.2015), „Być człowiekiem stąd. Sympozjum naukowe z okazji jubileuszu ks. prof. Henryka Skorowskiego” (25.02.2015). Na kierunku Ekonomia od roku akademickiego 2012/13 przeprowadzono następujące konferencje:  „Gospodarka w warunkach nowej ekonomii” (09.04.2015), „Anatomia giełdy” (23.01.2015), „Bezpieczeństwo ekonomiczne państwa” (19.03.2015). Na kierunku Praca socjalna natomiast: „Rodzinny kontekst zdrowia, choroby, starości i niepełnosprawności” (03.06.2014), „Praca socjalna w perspektywie XXI wieku. Niepełnosprawność. Praca. Rodzina” (03.12.2014). Aktualnie realizowane są projekty i przygotowywane następujące konferencje: „Rzeszowski obszar wsparcia ekonomii społecznej” (15-16.04.2015), „Social Thought Master Courses” (23-24.03.2015), „The role of women in sustainable development of Europe" (25.03.2015), „Samorządność – Wspólnota – Rozwój. I Ogólnopolski Kongres Miast i Obszarów Rustykalnych. 25 lat samorządności w Polsce" (23.04.2015), „Praca socjalna wobec żałoby i straty. Aspekty interdyscyplinarne” (05.05.2015), „The paradox? Workshop on contradictions, ironies and suprises in law, economy and society” (11-12.05.2015), „Miasto idealne. Utopia a rzeczywistość” (20.05.2015), „Między głównym nurtem a pograniczami badań socjologii religii. Spory teoretyczne i metodologiczne" (26-27.05.2015).

W ramach Instytutu Socjologii znajdują się wyspecjalizowane pracownie oraz zespoły badawcze, których celem jest organizacja badań i pozyskiwanie materiału empirycznego, który stanowi o rozwoju nauki polskiej. Warto tutaj odnotować Międzykatedralny Zespół Pracowni Badawczej Polskiego Pomiaru Postaw i Wartości (PPPiW), której kierownikiem jest ks. prof. zw. dr hab. Sławomir H. Zaręba. Pracownia Badawcza PPPiW odwołuje się do inspiracji jakie stanowią autorskie badania teoretyczne i empiryczne prowadzone w Akademii Teologii Katolickiej, a następnie na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Pracownia początkowo powstała w 2009 roku w formie wydzielonego, międzykatedralnego Zespołu Badawczego jako intencjonalna struktura złożona z pracowników Katedry Socjologii Religii, Katedry Socjologii Kultury oraz Katedry Statystyki i Demografii w Instytucie Socjologii UKSW w Warszawie. Inicjatorami powstania Zespołu byli: Ks. prof. zw. dr hab. Sławomir H. Zaręba (ówczesny kierownik Katedry Socjologii Religii) – kierownik Zespołu, dr Martyna Kawińska (z Katedry Statystyki i Demografii), dr hab. Rafał Wiśniewski (z Katedry Socjologii Kultury) oraz dr Marcin Zarzecki (z Katedry Socjologii Religii). W kolejnych latach skład Zespołu został poszerzony o dr Annę Linek (Katedra Socjologii Małżeństwa i Rodziny), dr Olgę Kotowską-Wójcik (Katedra Statystyki i Demografii) i dra Wojciecha Klimskiego (Katedra Socjologii Religii). Polem zainteresowań poznawczych Zespołu Badawczego są zagadnienia z zakresu religii i religijności, małżeństwa i rodziny, kultury i stylów życia, a także badań nad młodzieżą oraz opinią publiczną i polityką. Profil tematyczny coroczne realizowanych projektów, nawiązując do tradycji ATK/UKSW uzupełniany jest o problemy zasadnicze z perspektywy eksplorowania polskiego społeczeństwa w dynamice zmian. Zgodnie z wynikami głosowania Rady Wydziału Nauk Historycznych i Społecznych UKSW w Warszawie dnia 18 listopada 2013 roku Pracownia Badawcza Polski Pomiar Postaw i Wartości włączona została do struktury Instytutu Socjologii jako autonomiczna jednostka badawczo-analityczna. PPPiW była dotychczas organizatorem ośmiu procesów badawczych oraz pięciu konferencji naukowych, podczas których Zespół prezentował wyniki uzyskanych analiz empirycznych. Dodatkowo w ramach PPPiW wydanych zostało siedem publikacji, które poszerzają obszar banku danych polskiej socjologii, będąc zarazem skarbnicą wiedzy i warsztatem doskonalącym umiejętności metodologiczne, jak też i ogólno-socjologiczne autorów i czytelników. 

Aktywność Instytutu Socjologii UKSW wyraża się w dydaktyce. Jest ona realizowanej na wykładach kursorycznych, wykładach monograficznych, konwersatoriach i ćwiczeniach. Kształcenie w tej jednostce badawczo-dydaktycznej może przebiegać na dwa sposoby. Wedle pierwszego, studenci realizują program zajęć, który jest uporządkowany według pięciu specjalności. Ich wybór jest związany z problematyką podejmowaną w rozprawie magisterskiej. Specjalności jakie oferuje IS to: socjologia ekonomiczno-menedżerska, socjologia zarządzania i rozwoju lokalnego, socjologia relacji interpersonalnych, socjologia komunikacji międzykulturowej, badania opinii publicznej, polityki i rynku. Drugi sposób kształcenia daje studentowi możliwość skomponowania własnego programu studiów. Dla porządku należy wspomnieć, że ten autorski program studiów musi być uzgodniony z dyrektorem Instytutu Socjologii. Ponadto kształcenie obejmuje zajęcia informatyczne, które rozwijają umiejętność pracy studenta w podstawowych programach komputerowych, a także w programach specjalistycznych wykorzystywanych w socjologicznych badaniach empirycznych (SPSS, ATLAS.ti, Statistica itp.). W skład oferty dydaktycznej Instytutu Socjologii UKSW wchodzi permanentnie poszerzany księgozbiór socjologiczny i systematycznie aktualizowana prenumerata kilkunastu czasopism o proweniencji socjologicznej. Te dwa typy publikacji są gromadzone zarówno w Bibliotece Głównej jak i Bibliotece WNHiS.

Na płaszczyźnie badawczej, jak i dydaktycznej Instytut Socjologii prowadzi współpracę z Głównym Urzędem Statystycznym i Instytutem Statystyki Kościoła Katolickiego SAC. We wcześniejszych latach ta współpraca dotyczyła realizowania w GUS-ie komputerowych ćwiczeń z programów statystycznych (lata 1991 – 1995), natomiast obecnie sprowadza się do tzw. „wycieczek naukowych”. Ich celem jest poznanie aktualnych przedsięwzięć badawczych GUS-u, a także uczestniczenie w wykładach prowadzonych przez specjalistów z zakresu statystyki i demografii. GUS jest również instytucją, w której studenci IS UKSW odbywają praktyki studenckie. Ponadto IS UKSW współpracuje z Instytutem Statystyki Kościoła Katolickiego SAC (ISKK SAC). Ta współpraca przejawia się w kształceniu przyszłych socjologów przez pracowników ISKK SAC (w przypadku niektórych osób można mówić o swoistej unii personalnej), ale także w tym, że studenci IS są włączani w badania socjologiczne prowadzone przez ISKK. Dzięki nim studenci  zdobywają profesjonalne doświadczenia ankieterskie. Dotychczas studenci socjologii 3. i 4. roku wzięli udział w badaniach socjologicznych realizowanych na terenie 10 następujących diecezji: tarnowskiej, sandomierskiej, łódzkiej, łomżyńskiej, poznańskiej, częstochowskiej, gnieźnieńskiej, szczecińskiej, gdańskiej, warszawskiej.

W ramach Instytutu Socjologii funkcjonuje Koło Naukowe Studentów Socjologii (KNSS). Jego początki sięgają  roku 1996. Jest to organizacja studencka skupiająca studentów, których łączy „miłość do socjologii”. Ten silny motyw generuje w nich działalność naukową, która wyraża się w organizowaniu odczytów i spotkań z socjologami i badaczami problemów społecznych. Jako przykładowe spotkania naukowe, można wskazać następujące: Współczesny Izrael - kultura i społeczeństwo (wykład wygłosił dr Przemysław Nowogórski), Rola kapłana misjonarza na Madagaskarze (wykład wygłosiła dr Kinga Lendzion), Przemoc nie/symboliczna - Francja w ogniu (gośćmi spotkania byli prof. dr hab. Elżbieta Rekłajtis i dr Sławomir Łodziński). Ponadto członkowie KNSS mają możliwość uczestniczenia w badaniach organizowanych przez ISKK SAC. Uczestniczyli w badaniach nad postawami aksjonormatywnymi młodzieży, postawami społeczno-religijnymi Polaków. Swą aktywność naukową i fakty zachodzące w „świecie socjologii” działacze KNSS prezentują na własnej stronie internetowej.

Opisując aktywność naukowo-dydaktyczną należy wspomnieć o pismach, w których pracownicy IS mogą prezentować swoją działalność. Publikacje naukowe z zakresu socjologii były do 1994 roku  publikowane w półroczniku Studia Theologica Varsaviensia, będącym czasopismem Wydziału Teologicznego. W roku 1994 ukazał się pierwszy numer półrocznika Saeculum Christianum, który jest pismem Wydziału Nauk Historycznych i Społecznych. Przedstawia on problematykę historyczno-społeczną. Ponadto zagadnienia socjologiczne również są publikowane w kwartalniku Collectanea Theologica. Zarówno ten ostatni jak i Studia Theologica Varsaviensia znajdują się na liście czasopism przygotowanej przez Instytut Naukowy w Filadelfii. Od roku akademickiego 2006/2007 IS UKSW posiada recenzowane Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, którego redaktorem naczelnym od 2013 r. jest ks. prof. dr hab. Sławomir H. Zaręba. Ma ono formę strony internetowej, jednakże dwa razy w roku, będzie publikowana jego zawartość naukowa. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne jest głównie zorientowane na promowanie działalności naukowej doktorantów, asystentów i adiunktów.

Dla zakreślenia szerszego obrazu działalności naukowo-dydaktycznej IS UKSW należy wspomnieć, że IS współpracuje (w ramach programu Socrates/Erasmus) z ośrodkami zagranicznymi (Universitaet Bremen i Universidade do Porto) i krajowymi (w ramach programu Most). Ponadto stopniowo jest wdrażany cykl kształcenia opisany w Deklaracji Bolońskiej. Na studiach niestacjonarnych, w roku akademickim 2005/2006 został powołany pierwszy rok studiów licencjackich z socjologii, natomiast na studiach stacjonarnych pierwszy rok studiów licencjackich  rozpocznie studia w roku akademickim 2007/2008. Od roku akademickiego 2006/2007 na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych istnieją studia doktoranckie, przygotowujące do uzyskania stopnia doktora nauk humanistycznych w zakresie socjologii.

 

Bibliografia

Adamczuk, Lucjan. 1999. Badacz społecznego wymiaru Kościoła. Biografia ks. prof. W. Zdaniewicza SAC. w: L. Adamczuk, E. Firlit, A. Ochocki, T. Zembrzuski (red.) Kościół - socjologia - statystyka. Księga jubileuszowa poświęcona profesorowi Witoldowi Zdaniewiczowi SAC. Warszawa: ATK, s. 9 – 29.

Akademia Teologii Katolickiej. 1982. Skład osobowy oraz spis wykładów i ćwiczeń na rok akademicki 1982/83. Warszawa: ATK.

Akademia Teologii Katolickiej. 1987. Skład osobowy oraz spis wykładów i ćwiczeń na rok akademicki 1987/88. Warszawa: ATK.

Akademia Teologii Katolickiej. 1988. Skład osobowy oraz spis wykładów i ćwiczeń na rok akademicki 1988/89. Warszawa: ATK.

Akademia Teologii Katolickiej. 1992. Informator na rok akademicki 1992/1993. Warszawa: ATK.

Akademia Teologii Katolickiej. 1997. Informator na rok akademicki 1997/1998. Warszawa: ATK.

Akademia Teologii Katolickiej. 1998. Informator na rok akademicki 1998/1999. Warszawa: ATK.

Bartnicki, Roman. 1999. Słowo rektora. w: J. Mandziuk. Dzieje Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie 1945 – 1999. Warszawa: UKSW, s. 7 - 8.

Kaczmarski, Hubert i Henryk Cz. Podolski. 2000. Pierwsze dni Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Warszawa: UKSW.

Leksykon socjologii religii. 2004. (red.) Mariański, Janusz i Maria Libiszowska- Żółtkowska Warszawa: VERBINUM.

Mandziuk, Józef. 1999. Dzieje Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie 1945 – 1999. Warszawa: UKSW.

Święcicki, Andrzej. 1976. Specjalizacja socjologii religii. w: H. Wyczawski  (red.) XX lat Akademii Teologii Katolickiej. Księga pamiątkowa 1954 – 1974. Warszawa: ATK, s.  207 – 211.

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. 2000.  Informator na rok akademicki 1999/2000. Warszawa: UKSW.

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. 2001. Kroniki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Warszawa: UKSW.

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. 2002. Kroniki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Warszawa: UKSW.

Wyczawski, Hieronim.1976. Ogólny zarys dziejów Akademii Teologii Katolickiej. w: H. Wyczawski (red.) XX lat Akademii Teologii Katolickiej. Księga pamiątkowa 1954 – 1974. Warszawa: ATK, s. 13 – 34.

 

Źródło: Klimski W. (2007), Instytut Socjologii na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, w: "Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne", nr. 1/2007,  (red.) Ruszkowski P., WNHiS UKSW, Warszawa, s. 101-109.   

Copyright © 2017 UKSW Wszelkie prawa zastrzeżone
Informacja o ciasteczkach